Čak i danas, uz sva naučna objašnjenja, dokaze i razumevanja, udar groma pokreće osećaje da su gromovi i grmljavila zastrašujući dodir sa natprirodnim. Ipak, pojedini antički mislioci sumnjali su da bogovi imaju bilo kakve veze sa tim. Vekovima ispred svog vremena, pitali su se da li je munja nekako povezana sa kretanjem vazduha i oblaka.
Opomena moći i gneva
„U mitologiji stare Grčke i Rima, gromovi i munje bili su glavno oružje Zevsa (kralja bogova, Rimljanima poznatog kao Jupiter). Podsetnici na njegovu moć i gnev putem udara groma bili su posvuda.
Starogrčki pesnik Hesiod, koji je pisao oko 700. godine pre nove ere, opisivao je Zevsa kako vitla munjama i gromovima na svoje božanske neprijatelje. Zevs je pogađao i smrtnike, poput mitskog kralja Salmoneja, kažnjavajući ga jer je zahtevao od podanika da ga obožavaju kao boga. Sačuvane grčke i rimske statue i danas svedoče o ovoj ikonografiji, prikazujući vrhovnog boga kako vitla munjom kao ključnim simbolom vlasti.
Za Rimljane su Jupiter i bogovi uopšte dramatično intervenisali u ljudske poslove putem munja. One su često bile jasan znak božanskog nezadovoljstva. Otac Pompeja, jednog od najmoćnijih generala Rimske republike, poginuo je 87. godine pre nove ere od udara groma (prema jednoj verziji priče). Vodio je vojni pohod usred građanskog rata, a prema rimskom piscu Plutarhu, bio je jedan od najomraženijih generala. Za mnoge u to vreme, bogovi su jednostavno sproveli pravdu.
Čak ni carevi nisu bili pošteđeni. Oko 125. godine nove ere, car Hadrijan se popeo na planinu Kasijus u Siriji da posmatra izlazak sunca. Dok je prinosio žrtvu Zevsu, munja je usmrtila i pomoćnika i žrtvenu životinju, dok je sam car bio pošteđen. Car Kar nije bio te sreće – poginuo je od udara groma 283. godine tokom pohoda na Persijance. Antički izvori tvrdili su da je ubijen jer je krenuo u osvajanja dalje nego što su bogovi dozvolili.
U četvrtom veku nove ere, grčki pisac Libanije pogođen je munjom dok je čitao Aristofanovu dramu. Od posledica tog udara patio je od iscrpljujućih glavobolja i drugih tegoba do kraja života“ u jednom od svojih poslednjih tekstova piše profesor starog veka Piter Edvel.
Složeni rituali i dar sa neba
Povremeno, bogovi bi poslali munje da pomognu caru u bitkama. Kada je Marko Aurelije ratovao protiv germanskih plemena 160-ih godina nove ere, udari groma su rasturili neprijatelja. Prema istoričaru Jevseviju, legija koja ga je pratila od tada je bila poznata kao „Gromovita legija“ (fulminata) kako piše Edvel.
Rimska religijska praksa nalagala je složene rituale oko mesta gde bi munja udarila. U okviru obreda poznatog kao bidental, sveštenici bi pročišćavali pogođeno tlo. Ono bi potom bilo zapečaćeno, a hodanje po njemu, pa čak i gledanje u njega, bilo je strogo zabranjeno. Čak je i car Konstantin, koji je od početka svoje vladavine podržavao hrišćanstvo, naredio izvršenje tradicionalnih paganskih obreda kada su javne zgrade pogođene munjom 320. godine nove ere.
To tamo gore nije Zevs
Iako su mnogi strastveno verovali da je munja instrument gnevnih bogova, nisu svi bili ubeđeni. U antičkoj drami Oblaci, koju je napisao Aristofan, Sokrat usred grmljavine uzvikuje:
„To tamo gore nije Zevs, to je vazdušni vrtlog.“
Profesor Edvel piše da je rimski filozof Seneka, u prvom veku nove ere, verovao da „oblaci koji se sudare blagom silom uzrokuju bljeskove munje, dok oni podstaknuti većim nasiljem uzrokuju gromove“. On nije video ulogu bogova u nastanku ovih pojava.
Naravno, i druge antičke kulture pridavale su munji religiozni značaj.
„U zoroastrizmu, ključnoj religiji stare Persije, verovalo se da munja stvara najbržu vatru od šesnaest različitih vrsta vatre, a vatra je bila centralna u obožavanju vrhovnog boga Ahura Mazde. Za narod Kunvinjku iz Australije, mitsko biće Namarkon otelotvoruje munju i grom, koristeći kamene sekire da rascepi oblake.
Danas procenjujemo da milioni munja udare u tlo svake godine, a šanse da vas pogodi grom su neverovatno male – manje od jedan u milion. Retko ko od nas danas vidi munju kao oružje bogova, ali kada nebo zapara bljesak, on i dalje može izazvati onaj drevni osećaj natprirodne moći. Taj strah je, čini se, ostao utisnut u našu kolektivnu svest kao podsetnik na vreme kada smo u nebu tražili odgovore o sopstvenoj sudbini“ piše profesor Piter Edvel.